Тамақ өнеркәсібіне арналған тот баспайтын болат. 1-бөлім. Жіктелуі және қасиеттері
Коррозия — тамақ өнеркәсібі мен басқа да көптеген салалардағы жабдықтың негізгі проблемаларының бірі. Осы мәселені шешу үшін тот баспайтын болат ойлап табылған. Мұндай болат құрамында темір, хром және никель бар қорытпа болып табылады. Болатты коррозиядан қорғайтын негізгі элемент — хром. Тот баспайтын болаттағы хромның мөлшері 11%-дан 30%-ға дейін жетеді, ал қажетті механикалық қасиеттерді алу үшін әртүрлі мөлшерде никель, молибден, мыс, күкірт, титан, ниобий және т.б. қосылады. Болаттарды химиялық құрамы бойынша жіктеу нақты қолдану саласының талаптарына қарай маркасын таңдауға мүмкіндік береді.
Тот баспайтын болат — тамақ өнеркәсібіне арналған жабдық жасаудағы ең жақсы материал.
Аздап тарих
Шын мәнінде, тот баспайтын металл адамзатқа ерте заманнан белгілі. Үндістан мен Мысыр аумағындағы қазба жұмыстары кезінде жасы мыңдаған жылдармен есептелетін тот баспайтын бұйымдар табылып жатады. Тот баспайтын болаттардың қасиеттері бүкіл әлемде ашылғанына қарамастан, «тот баспайтын болатты» ойлап табу әдетте ағылшын металлургі Гарри Брирлиге телінеді. 1913 жылы мылтық ұңғыларын жетілдіру жөніндегі зерттеулері барысында ол кемінде 11% мөлшерінде хром қосу болатты коррозия мен тотқа төзімді ететінін анықтады. Мұндай болатты алғаш болып ас құралдарын өндірушілер қолданды. 1924 жылы 18-8 деп аталатын болаттың (құрамында 18% хром және 8% никель бар) ойлап табылуы оны тез танымал етіп, тот баспайтын болатты қолдану салаларының кеңеюіне серпін берді. Қазіргі әлемде өндірістің барлық дерлік салалары тот баспайтын болатты қандай да бір түрде пайдаланады.
Тот баспайтын болаттардың жіктелуі
Көміртек мөлшері мен легирлеуші компоненттердің құрамы бойынша ерекшеленетін тот баспайтын болаттардың бірнеше түрі бар. Осы компоненттердің арақатынасы болаттың белгілі бір түрінің қолданылу саласын анықтайды.
Болаттардың мынадай түрлері бар.
- Аустениттік (магниттік емес).
Құрамында хром мен никель көп болаттар. Ең танымалы — құрамында 18% хром және 8% никель бар 18/8 болаты. Бұл топтағы болаттардың басты артықшылықтары — коррозияға ерекше төзімділігі, ыстыққа және суыққа беріктігі. Осы қасиеттер оларды сүт өңдеу өнеркәсібінде қолданылатын негізгі болатқа айналдырады. Аустениттік болаттар сүтті пастерлеу және салқындату жабдығында, сүт сепараторларында, ірімшік жасау жабдығында, сондай-ақ сүтті сақтауға және тасымалдауға арналған әртүрлі сыйымдылықтарда қолданылады. Бұл болаттар балмұздақ пен құрғақ сүт өндірісінде де кеңінен пайдаланылады. Бұл топтың артықшылықтарына ыстық және суық күйдегі иілгіштігі, электромагниттік сәулеленуге төзімділігі және экологиялық тазалығы да жатады.
- Ферриттік (магниттік).
Құрамында хром көп (16–18%) және шамамен 0,12% көміртек бар болаттар. Никель аз мөлшерде болады. Бұл топ та коррозияға төзімді, беріктігі жоғары және иілгіштігі жақсы. Тамақ өнеркәсібінде де кең таралған. Қатты тотықтырғыш орталарда қолданылады.
- Мартенситтік (магниттік).
Мартенситтік болаттарда хром аз (шамамен 13%, сондықтан олар басқаларға қарағанда арзанырақ) және көміртек пайызы өте жоғары (1%-ға дейін). Мұндай құрам бұл болаттарды қалыптауды және дәнекерлеуді қиындатады, бірақ оларды аса қатты әрі берік етеді. Мұндай болаттар негізінен тозатын бөлшектер мен кескіш құралдар үшін қолданылады.
- Дуплекс болаттар.
Мұндай болаттар алдыңғы топтардың құрамдарын біріктіреді және екеуінің де қасиеттеріне ие. Мысалы, аустенит-ферриттік қорытпалар аустениттік қорытпаларға қарағанда берігірек, иілгіштігі мен коррозияға төзімділігі жоғары. Олардың бағасы басқа топтарға қарағанда едәуір қымбат.
Қорытындылай келе, тамақ жабдығына арналған болатты таңдағанда назар аудару керек үш негізгі қасиетті атап өтуге болады.
- Хромның жеткілікті мөлшері. Тот баспайтын болаттағы хром мөлшері кемінде 11 пайыз болуы керек. Дәл осы фактор оны тот пен коррозияға төзімді етеді.
- Жоғары термиялық төзімділік. Тамақ өнеркәсібіндегі технологиялық процестердің көпшілігі термиялық өңдеуді көздейді, сондықтан жабдық жасалған материал жоғары температураға төзімді болуы тиіс. Термиялық төзімділікті сақтау үшін хром мен никельдің жеткілікті пайызы да маңызды.
- Суға және агрессивті орталарға төзімділік. Тот баспайтын болаттардың барлық дерлік түрі ылғалдылықтың жоғары деңгейіне шыдайды және химиялық заттардың әсеріне жеткілікті түрде төзімді.
Milberg зауыты сүт өңдеуге арналған жабдықтың кең желісін ұсынады. Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі мен гигиенасын қамтамасыз ету стандарттарына сәйкес, зауытта шығарылатын барлық жабдық тамақ өнеркәсібінде қолдануға рұқсат етілген жоғары сапалы тот баспайтын болаттан жасалады. Біз тек тексерілген жеткізушілермен жұмыс істейміз және қолданылатын материалдардың сапасын құжатпен растай аламыз.
Сүт өңдеуге арналған жабдық сатып алу қажеттілігі болса, сайтта өтінім толтырыңыз немесе көрсетілген телефондар арқылы біздің мамандарымызбен хабарласыңыз.